Xăng E10 giúp gia tăng giá trị nông sản Việt

Xăng E10 giúp nông sản giảm phụ thuộc đầu ra

Theo Bộ Công thương, khi xăng E10 được triển khai toàn quốc, nhu cầu ethanol sẽ vào khoảng 92.000 - 100.000 m³ mỗi tháng. Trong khi đó, sản lượng trong nước hiện mới đạt khoảng 25.000 m³/tháng, phần còn lại khoảng 75.000 m3 sẽ được nhập khẩu. Nguồn cung ethanol thế giới hiện khá dồi dào, đặc biệt từ Mỹ và Brazil. Đối với sản xuất trong nước, VN hiện có 4 nhà máy ethanol đang hoạt động tại Đồng Nai, Quảng Nam cũ, Đắk Tô (Kon Tum cũ, nay thuộc Quảng Ngãi) và Quảng Ngãi. Hai nhà máy khác tại khu vực Bình Phước cũ (nay thuộc Đồng Nai) và Đắk Nông cũ (nay là Lâm Đồng) vẫn trong quá trình tái cơ cấu và hoàn thiện kỹ thuật.

Ảnh: Thanh Quân

Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh việc phát triển và sử dụng xăng sinh học mang lại nhiều lợi ích quan trọng đặc biệt về an ninh năng lượng, bảo vệ môi trường, góp phần thúc đẩy sản xuất nông nghiệp thông qua việc mở rộng đầu ra tại chỗ cho một số nông sản.

Các dự án sản xuất ethanol ở VN chủ yếu sử dụng nguyên liệu là sắn lát (củ mì). Theo các nghiên cứu trước đây, để sản xuất 100 triệu lít ethanol cần 250.000 tấn nguyên liệu sắn lát khô, tương đương 600.000 tấn sắn củ. Trung bình mỗi héc ta đất trồng sắn có năng suất 20 tấn, giống cao sản. Như vậy diện tích đất cần để cung cấp nguyên liệu cho nhà máy ethanol vào khoảng 30.000 ha.

Tại VN, trong nhiều năm qua, dù lặng lẽ nhưng sắn là mặt hàng xuất khẩu tỉ USD. Tính đến năm 2024, diện tích trồng sắn cả nước là 511.000 ha, phân bổ ở nhiều tỉnh thành khắp cả nước. Tổng sản lượng sắn cả nước đạt 10,4 triệu tấn, năng suất bình quân đạt 20,4 tấn/ha. Các tỉnh, thành có năng suất cao là Tây Ninh (33,3 tấn/ha), Đồng Nai (25 - 27 tấn/ha).

Năm 2025, xuất khẩu sắn mang về cho VN 1,26 tỉ USD và chúng ta là nước xuất khẩu lớn thứ 3 thế giới. Mặt khác, phân tích số liệu hải quan cho thấy lượng xuất khẩu của năm 2025 tăng trên 52,2% nhưng giá trị thu về chỉ tăng 9,8%. Theo các chuyên gia và Hiệp hội Sắn VN, nguyên nhân chính của việc lượng tăng mạnh trong khi giá trị tăng không đáng kể là do giá thấp và phụ thuộc đầu ra vào thị trường Trung Quốc đến 94% sản lượng. Trước áp lực kinh tế từ các loại cây trồng khác, diện tích trồng sắn liên tục bị thu hẹp và trong định hướng phát triển của ngành này đến năm 2030, Bộ NN-MT điều chỉnh giảm diện tích xuống còn khoảng 480.000 ha, giảm khoảng 30.000 ha so với hiện tại. Bên cạnh đó, đặt mục tiêu xuất khẩu đạt kim ngạch từ 1,8 - 2 tỉ USD. Vì thế, nếu đẩy mạnh tiêu thụ và sản xuất ethanol thì VN có sẵn nguồn nguyên liệu rất dồi dào với giá cả cạnh tranh. Việc này còn giúp mở rộng đầu ra ngay tại chỗ cho sản phẩm sắn và góp phần nâng cao giá trị xuất khẩu.

Ở khâu sản xuất, việc vận hành trở lại các nhà máy nhiên liệu sinh học là tín hiệu tích cực với những nhà sản xuất sắn VN. Điều này cũng được thể hiện qua Chỉ thị 07 của Chính phủ ban hành cuối tháng 2.2026, về việc giao Bộ NN-MT nghiên cứu chính sách phát triển vùng nguyên liệu phục vụ nhiên liệu sinh học, ưu tiên cây phi lương thực, phụ phẩm nông nghiệp và mô hình kinh tế tuần hoàn.

Từ cường quốc nông nghiệp đến dẫn đầu về năng lượng sinh học?

Trên thế giới, hiện có 3 cường quốc trong lĩnh vực sản xuất ethanol. Trong đó, Mỹ dẫn đầu với khoảng 65 triệu m3, nguyên liệu sản xuất là bắp. Đứng ở vị trí thứ 2 là Brazil với sản lượng khoảng 1/2 của Mỹ với nguồn nguyên liệu từ mía đường. Tiếp theo là Ấn Độ, sản lượng bằng 1/10 của Mỹ. Điểm nổi bật của quốc gia châu Á này là sự linh hoạt trong sử dụng nguồn nguyên liệu sản xuất gồm cả: bắp, mía và gạo - một lợi thế rất lớn của Ấn Độ. Sự "bùng nổ" của ngành công nghiệp ethanol Ấn Độ nhờ tỷ lệ phối trộn xăng ở nước này hiện nay lên tới E20.

TS Nguyễn Hữu Hoàng, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp (Trường ĐH Khoa học tự nhiên, ĐH Quốc gia TP.HCM), nhận định: Trong bối cảnh nguồn cung dầu mỏ toàn cầu đang dần trở nên hạn chế, việc sử dụng xăng sinh học đồng nghĩa với tự chủ một phần nhu cầu năng lượng. Đây là giải pháp bền vững đặc biệt với một quốc gia có lợi thế cạnh tranh trong lĩnh vực nông nghiệp như VN. Xăng sinh học hay nói cụ thể ở đây là ethanol, được sản xuất từ quá trình lên men nhiều loại nông sản khác nhau như: bắp, sắn và cả một số phụ phế phẩm nông nghiệp gồm cả mùn cưa, rơm rạ… Quy trình lên men cồn ở quy mô công nghiệp tiêu thụ một lượng lớn nông sản hoặc phụ phẩm nông nghiệp. Quy trình này chuyển đổi nông sản thô giá trị thấp thành nhiên liệu sinh học. Như ở Ấn Độ, khi gạo phẩm cấp thấp rớt giá mạnh họ dùng nó để sản xuất ethanol. Cạnh đó, việc chuyển đổi đòi hỏi các chủng nấm men đặc biệt có hiệu suất cao mà hiện nay các đơn vị trong nước chưa thể tự chủ được. Đây là thách thức mà các doanh nghiệp VN phải vượt qua.

Đồng quan điểm, PGS-TS Nguyễn Hồng Quân, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế tuần hoàn - ICED (ĐH Quốc gia TP.HCM), nói: "Chúng ta có rất nhiều tiềm năng trong việc sản xuất ethanol vì là quốc gia có thế mạnh về nông nghiệp. Từ các loại nông sản đến phụ phẩm đều có thể phát triển để sản xuất ethanol. VN cũng có thể tận dụng lợi thế về nguyên liệu nông nghiệp của các quốc gia hạ lưu vực sông Mê Kông như Lào và Campuchia để phát triển ngành công nghiệp ethanol. Các quốc gia này cũng có thể trở thành thị trường tiêu thụ ethanol của chúng ta nếu sản phẩm thực sự đủ tốt. Như vậy, từ một quốc gia có lợi thế về nông nghiệp chúng ta sẽ trở thành một trong những quốc gia dẫn đầu trong lĩnh vực năng lượng sinh học trong tương lai. Trong lý thuyết về kinh tế tuần hoàn, ngay cả các thực phẩm thừa ở một đô thị lớn như TP.HCM cũng có thể tận dụng để sản xuất ethanol công nghiệp. Tuy nhiên, rào cản mà chúng ta phải vượt qua là nền nông nghiệp phân mảnh, khả năng kết nối hạn chế, hạ tầng chưa đồng bộ nên việc tận dụng phụ phẩm vào sản xuất ethanol thấp. Chính vì vậy, giai đoạn đầu cần có chính sách đủ tốt để thu hút đầu tư vào lĩnh vực này; xây dựng chuỗi cung ứng và hạ tầng chế biến hiệu quả".