Cần Thơ 'cứ điểm' công nghiệp hạ nguồn Mekong

Mắt xích mới kết nối chuỗi công nghiệp từ hạ nguồn đến thượng nguồn

Tin vui đến với TP.Cần Thơ ngay trước thời điểm chính thức mở rộng không gian hành chính khi Thủ tướng Chính phủ quyết định phê duyệt đầu tư Dự án KCN Vĩnh Thạnh - giai đoạn 2 (Phú Mỹ 3 Cần Thơ IP) vào cuối năm 2024. Đầu năm 2025, UBND TP.Cần Thơ đã long trọng tổ chức công bố, trao quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư; chấp thuận nhà đầu tư và chứng nhận đăng ký đầu tư Công ty CP Thanh Bình Phú Mỹ. Dự án Vĩnh Thạnh giai đoạn 2 có quy mô gần 541 ha và tổng vốn đầu tư gần 8.000 tỉ đồng nay thuộc địa bàn xã Vĩnh Trinh, TP.Cần Thơ.

Công ty CP Thanh Bình Phú Mỹ, chủ đầu tư KCN Phú Mỹ 3 (TP.HCM) là một thương hiệu uy tín trong lĩnh vực phát triển các KCN. Đại diện chủ đầu tư dự án cho biết, với kinh nghiệm sẵn có công ty sẽ xây dựng từ Phú Mỹ 3 Cần Thơ IP theo mô hình KCN chuyên sâu với hệ thống hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, hiện đại, bền vững, thân thiện với môi trường. Mục tiêu là thu hút các dự án sản xuất, chế biến, gia công, lắp ráp các sản phẩm và các dự án đầu tư thực hiện cụm liên kết ngành dựa trên tiềm năng và lợi thế của Cần Thơ và ĐBSCL. Khi hoàn thành, KCN Phú Mỹ 3 - Cần Thơ sẽ tạo nên sự kết hợp với KCN chuyên sâu Phú Mỹ 3, cảng cạn Phú Mỹ, cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải tạo thành một chuỗi liên kết công nghiệp, cung ứng. Trong đó KCN chuyên sâu Phú Mỹ 3 đóng vai trò thượng nguồn và Phú Mỹ 3 - Cần Thơ là hạ nguồn.

ẢNH: ĐÌNH TUYỂN

Theo đó, nguyên vật liệu và nhiên liệu sản xuất như: hóa chất cơ bản, thép, vật liệu xây dựng, hạt nhựa, sản phẩm hóa dầu… được nhập khẩu về cảng biển nước sâu Cái Mép - Thị Vải rồi chuyển qua cảng cạn Phú Mỹ. Sau đó, tư liệu sản xuất này sẽ được đưa về Cần Thơ bằng đường thủy nội địa. Các nhà máy ở Phú Mỹ 3 - Cần Thơ sẽ sản xuất và hoàn thiện các sản phẩm rồi vận chuyển ngược trở lại cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải để xuất khẩu. Khi dự án ở Cần Thơ hoàn thành sẽ tạo thành hệ thống kết hợp cùng KCN chuyên sâu Phú Mỹ 3 cùng với cảng cạn Phú Mỹ và cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải tạo thành một chuỗi liên kết chuỗi công nghiệp, cung ứng và logistic cảng biển quan trọng không chỉ cho riêng TP.Cần Thơ mà là cả vùng ĐBSCL.

Thực tế, dù là thủ phủ miền Tây, nhưng tại thời điểm đầu năm 2025, Cần Thơ mới có 5 KCN đang hoạt động với diện tích đất cho thuê gần 330 ha tương đương tỷ lệ lấp đầy đến 88% với 257 dự án (29 dự án FDI, 1 ODA) và tổng vốn đăng ký đầu tư là 2,3 tỉ USD và vốn thực hiện mới chỉ 1,3 tỉ USD. Điều này cũng ảnh hưởng đáng kể đến quá trình chuyển dịch kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đặc biệt là mục tiêu tăng trưởng 2 con số, cực tăng trưởng kinh tế của quốc gia. Trong bối cảnh mới áp lực chuyển đổi và đáp ứng các mục tiêu tăng trưởng của TP.Cần Thơ càng lớn. Tại lễ công bố và trao quyết định đầu tư, đại diện lãnh đạo UBND TP.Cần Thơ đã nhấn mạnh: KCN Vĩnh Thạnh - giai đoạn 2 có ý nghĩa quan trọng với địa phương trong phát triển công nghiệp chuyên sâu thu hút các dự án đầu tư trong và ngoài nước, thực hiện các cụm liên kết ngành. Đồng thời dự án còn góp phần quan trọng giải quyết việc làm cho địa phương và các tỉnh lân cận vùng ĐBSCL.

Phó chủ tịch Thường trực TP.Cần Thơ Dương Tấn Hiển, cam kết: "Cần Thơ sẽ tạo điều kiện thuận lợi nhất để chủ đầu tư dự án đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án; chỉ đạo các sở ngành, địa phương tích cực hỗ trợ nhà đầu tư trong công tác giải phóng mặt bằng, triển khai xây dựng các khu tái định cư, các tuyến đường giao thông kết nối".

Đáp ứng mục tiêu tăng trưởng 2 con số

Năm 2025, trong bối cảnh sắp xếp lại địa giới hành chính và nhiều khó khăn nội tại nhưng tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) Cần Thơ đạt 7,23%, dù không đạt kỳ vọng nhưng vẫn phản ánh nỗ lực lớn của toàn thành phố. Còn trong 6 tháng đầu năm 2026, GRDP ước đạt từ 7,4 - 7,6% so với cùng kỳ năm trước. Báo cáo sơ kết 6 tháng đầu năm, lãnh đạo TP.Cần Thơ thẳng thắn thừa nhận, dù đạt nhiều kết quả tích cực, song khoảng cách giữa mức tăng trưởng 6 tháng đầu năm và mục tiêu tăng trưởng 2 con số vẫn còn khá lớn. Điều đó đồng nghĩa với áp lực tăng trưởng rất cao trong 6 tháng cuối năm 2026, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế chịu tác động của nhiều yếu tố bất lợi từ bên ngoài cũng như những thách thức nội tại.

TS Trần Hữu Hiệp, ĐH FPT Cần Thơ nhận định: Công nghiệp hóa ĐBSCL trước hết phải bắt đầu từ chính lợi thế lớn nhất của vùng là nông nghiệp, thủy sản và rau quả. Nếu chỉ sản xuất rồi bán nguyên liệu thô, thì chúng ta mới khai thác được một phần giá trị của đất đai, lao động và tài nguyên. Giá trị lớn hơn nằm ở khâu sau sản xuất: chế biến, bảo quản, đóng gói, logistics, xây dựng thương hiệu và đưa sản phẩm vào các chuỗi phân phối toàn cầu. ĐBSCL không thiếu sản lượng lúa gạo, trái cây, thủy sản, cái thiếu lâu nay là năng lực chuyển nông sản thành giá trị gia tăng. Một tấn gạo, trái cây hay sản phẩm thủy sản nếu xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu sẽ có giá trị rất khác so với khi được chế biến thành thực phẩm tiện lợi, sản phẩm dinh dưỡng, nguyên liệu cho công nghiệp thực phẩm hoặc sản phẩm có thương hiệu. Vì vậy, công nghiệp chế biến không nên được xem là "phần phụ" của nông nghiệp mà phải trở thành một mắt xích trung tâm của chuỗi giá trị. Cùng với đó là công nghiệp chế tạo máy móc, thiết bị, bao bì, kho lạnh, công nghệ bảo quản và các ngành công nghiệp hỗ trợ phục vụ nông nghiệp. Khi hình thành được hệ sinh thái này, giá trị gia tăng không chỉ nằm ở người nông dân mà còn lan sang doanh nghiệp công nghiệp, logistics, dịch vụ và khoa học công nghệ. "Nói cách khác, công nghiệp hóa ĐBSCL không phải là rời bỏ nông nghiệp, mà là công nghiệp hóa chính nền nông nghiệp, biến lợi thế sản lượng thành lợi thế giá trị", chuyên gia kinh tế ĐBSCL chia sẻ.

ẢNH: ĐÌNH TUYỂN

Đưa Cần Thơ và ĐBSCL tăng trưởng 2 con số cũng là nội dung của hội thảo do UBND TP.Cần Thơ cùng Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp tổ chức mới đây. TP.Cần Thơ và ĐBSCL là vùng đất có nhiều tiềm năng và cơ hội nhưng vẫn chưa được khai thác hiệu quả các giá trị của nó. Năm 2025, GRDP toàn vùng tăng khoảng 7,24% và mới chiếm 12,2% GDP quốc gia. Một trong những nguyên nhân quan trọng là các thế mạnh về nông, thủy sản, rau quả thời gian qua mới chủ yếu nằm ở việc mở rộng sản lượng, giá trị thấp và sức cạnh tranh chưa cao. Sản phẩm chất lượng cao, chế biến sâu chưa nhiều; việc xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải và khai thác phụ phẩm chưa tốt; hạ tầng giao thông còn hạn chế, chi phí logistics còn cao… Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, toàn vùng chỉ có trên 3.200 doanh nghiệp công nghệ số, tương đương khoảng 0,18 doanh nghiệp/1.000 dân, so bình quân cả nước là 0,7 doanh nghiệp/1.000 dân; năng lực đổi mới sáng tạo giữa các địa phương chưa đồng đều.

Lãnh đạo TP.Cần Thơ cũng nhận định để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số và vai trò hạt nhân của khu vực, Cần Thơ xác định 3 trọng tâm phát triển: Thứ nhất, phát triển nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu. Thứ hai là đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng đô thị thông minh, kết nối liên vùng. Thứ ba là xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Bên cạnh đó là tạo môi trường thuận lợi trong thu hút đầu tư, đào tạo nguồn nhân lực để lan tỏa các giá trị ra toàn khu vực. Đặt trong bối cảnh đó, các KCN chuyên sâu, xanh - sinh thái với hạ tầng đồng bộ sẽ giúp Cần Thơ lấp đầy những khoảng trống mà vựa lúa miền Tây đang thiếu.

Tái cấu trúc không gian kinh tế ĐBSCL

Dù cần động lực mới cho tăng trưởng và Cần Thơ đang nắm trong tay những điều kiện thuận lợi. Tuy nhiên, TS Trần Hữu Hiệp nhìn nhận thời gian qua các KCN như VSIP Cần Thơ và KCN Vĩnh Thạnh - giai đoạn 2 triển khai chậm. Thế nên điều quan trọng hiện nay là cần đẩy nhanh hơn nữa tiến độ của các dự án này. Giai đoạn 2 của KCN Vĩnh Thạnh là cơ hội để Cần Thơ hình thành một cực công nghiệp mới của ĐBSCL. "Chính quyền thành phố nên chủ động xây dựng danh mục nhà đầu tư mục tiêu, ưu tiên các ngành chế biến sâu nông thủy sản, công nghiệp thực phẩm, công nghiệp hỗ trợ, logistics, công nghệ cao, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn", ông Hiệp khuyến nghị.

Bởi theo TS Trần Hữu Hiệp, muốn nhà đầu tư lớn vào thì hạ tầng bên trong KCN phải đi cùng hạ tầng bên ngoài: giao thông kết nối, điện, nước, xử lý môi trường, logistics, nhà ở và dịch vụ cho người lao động. Đồng thời, thủ tục đầu tư phải nhanh, minh bạch và có một đầu mối đủ năng lực đồng hành với doanh nghiệp từ lúc tìm hiểu địa điểm đến khi nhà máy vận hành. Điều quan trọng là phải tạo được "hiệu ứng nhà đầu tư dẫn dắt". Khi một doanh nghiệp lớn vào hoạt động hiệu quả, kéo theo các nhà cung ứng, doanh nghiệp vệ tinh và dịch vụ hỗ trợ, KCN sẽ hình thành hệ sinh thái thay vì chỉ có những nhà máy đứng riêng lẻ. "Tôi cho rằng Cần Thơ không nên chạy theo mục tiêu "lấp đầy KCN" bằng mọi giá. Quan trọng hơn là lấp đầy bằng những dự án tạo ra giá trị và tạo được chuỗi liên kết. Cơ hội của Cần Thơ không chỉ là thu hút thêm vốn đầu tư, mà là dùng các KCN mới để tái cấu trúc không gian kinh tế ĐBSCL, kết nối nguồn nguyên liệu của vùng với công nghệ, vốn, thị trường và chuỗi cung ứng của TP.HCM và Đông Nam bộ. Nếu làm được điều đó, Cần Thơ sẽ thực sự phát huy vai trò cửa ngõ công nghiệp - logistics của toàn vùng", TS Hiệp nói.

ẢNH: DUY TÂN

Vị chuyên gia kinh tế ĐBSCL cho rằng, Cần Thơ cần chuyển từ "thành phố trung tâm" nhìn từ tọa độ địa lý sang "nút trung tâm trong mạng lưới kinh tế vùng". Trung tâm cần phát huy vai trò của một cực tăng trưởng, có tác động lan tỏa để tạo ra vùng động lực và kết nối với các hành lang phát triển, nhưng không có nghĩa là mọi thứ phải đặt ở Cần Thơ, mà Cần Thơ cần làm tốt chức năng kết nối, phân phối và điều phối các dòng hàng hóa, vốn, công nghệ, nhân lực và dịch vụ của cả vùng.

Trước hết phải đồng bộ ba hạ tầng: giao thông, logistics và KCN. Các tuyến cao tốc kết nối Cần Thơ với TP.HCM, Đông Nam bộ và các tỉnh trong vùng cần được nhìn như những hành lang kinh tế chứ không đơn thuần là những tuyến đường. Cùng với đường bộ phải khai thác tốt vận tải thủy, cảng Cái Cui, hệ thống logistics và cảng cạn; giảm tình trạng hàng hóa nông sản phải đi vòng, trung chuyển nhiều lần mới đến được cảng biển và thị trường xuất khẩu.

Cần Thơ cũng cần phát triển các KCN gắn với logistics và vùng nguyên liệu. Việc này đã có quy hoạch, có những động thái điều chỉnh quy hoạch và bổ sung những không gian phát triển mới theo quy hoạch chung sau khi sáp nhập tỉnh Hậu Giang và Sóc Trăng vào thành phố, nhưng cần đẩy nhanh hơn tiến độ triển khai. Khi hạ tầng được kết nối tốt, một container hàng từ ĐBSCL có thể được tập kết, sơ chế, chế biến, hoàn thiện hồ sơ và đưa vào chuỗi xuất khẩu với chi phí thấp hơn. Đó mới là lợi thế trung tâm thực chất.