Báo động quốc lộ xuống cấp

Hơn 15.000 km quốc lộ quá hạn bảo trì

Báo cáo mới nhất từ Cục Đường bộ Việt Nam xác nhận cả nước hiện có hơn 15.000 km quốc lộ đã quá thời hạn sửa chữa định kỳ. Chiếm trên 60% tổng chiều dài toàn mạng lưới quốc lộ, hàng nghìn km đường này đang phải gồng mình gánh tải trong tình trạng vá víu tạm thời, không được thảm lại mặt đường nhựa đúng chu kỳ kỹ thuật do thiếu hụt kinh phí.

Ghi nhận thực tế cho thấy tình trạng quốc lộ xuống cấp hiện đã lan trên diện rộng. Tại khu vực ĐBSCL, QL63 đoạn qua địa bàn tỉnh Cà Mau ghi nhận hư hỏng nặng. Sau các trận mưa lớn kéo dài trong tháng 8, mặt đường qua các xã Tân Lộc, Trí Phải xuất hiện dày đặc ổ gà, ổ voi. Lớp nhựa đường bề mặt bị bong tróc hoàn toàn, đọng nước thành từng hố sâu kéo dài. Dù đơn vị quản lý đường bộ đã đổ đá phối trộn nhựa để dặm vá tạm thời, nhưng chỉ sau vài trận mưa dầm, các vết dặm vá nhanh chóng bong tróc, trơ ra lớp đá hộc gập ghềnh, tiềm ẩn nguy cơ lật xe đối với các phương tiện lưu thông ban đêm.

Ảnh: Trần Hiếu

Trục QL1A kết nối TP.HCM đi các tỉnh miền Tây cũng liên tục phát tín hiệu báo động. Trong các đợt triều cường dâng cao dồn dập giữa tháng 9, nhiều đoạn qua Vĩnh Long, Cần Thơ ngập sâu từ 0,3 - 0,5 m. Nước ngập đọng kéo dài cộng với lưu lượng xe container, xe tải nặng lưu thông liên tục làm bề mặt đường bị xé rách, hình thành những đường rãnh hằn lún vệt bánh xe sâu từ 5 - 10 cm. Tình trạng này khiến nhiều phương tiện gầm thấp liên tục bị cạ gầm, chao đảo tay lái khi chuyển làn.

Phía đông, tuyến QL51 dài khoảng 70 km qua Đồng Nai và TP.HCM kết nối đến nhiều khu công nghiệp, cảng biển và sân bay Long Thành cũng là "điểm nóng" nhức nhối bởi dặm vá, sửa chữa xong ít ngày là mặt đường lại bong tróc, sụt lún, đầy ổ gà, ổ voi. Với lưu lượng xe rất cao, khoảng 60.500 xe/ngày đêm, gấp 7 - 8 lần so với thiết kế, đồng thời mặt đường chưa được sửa chữa toàn diện kịp thời nên QL51 đang xuống cấp rất nhanh. Sau nhiều lần nỗ lực cải tạo, hiện các đơn vị chức năng cũng mới chỉ tập trung xử lý các vị trí hư hỏng nặng (khoảng 22 km từ ngã tư Vũng Tàu đến khoảng Km24).

Tương tự, trên hành lang vận tải xuyên Tây nguyên, QL14 (đường Hồ Chí Minh) đoạn qua các tỉnh Đắk Lắk và Gia Lai ghi nhận hàng loạt điểm sạt trượt cục bộ và sụt lún sau các đợt mưa bão tháng 8. Lớp bê tông nhựa mặt đường bị đứt gãy, tạo ra những vết nứt rãnh kéo dài hàng chục mét dọc theo làn xe cơ giới. Tại một số đoạn đèo dốc, nước mưa chảy tràn không có rãnh thoát thoát kịp đã bào mòn lề đường, sạt lở taluy âm, đe dọa trực tiếp kết cấu nền móng đường.

Cũng tại khu vực này, tuyến QL1D đoạn qua tỉnh Bình Định cũ hay QL14E qua Quảng Nam cũ cũng xuất hiện hàng loạt điểm sụt lún, bong tróc nhựa tạo thành các "vết hằn gợn sóng" trên mặt đường. Vào thời điểm mưa bão tháng 9, nước mưa lấp đầy các hố sâu trên mặt đường khiến người đi xe máy không thể nhận diện, dẫn đến hàng loạt vụ tự ngã và hỏng hóc phương tiện.

Ảnh: Trần Hiếu

Nhiều tài xế xe tải đường dài chuyên tuyến Bắc - Nam chia sẻ việc lưu thông qua những đoạn quốc lộ quá hạn bảo trì không chỉ đe dọa an toàn tính mạng mà còn khiến chi phí vận hành doanh nghiệp tăng vọt. Xe liên tục chạy qua đường hư hỏng khiến hệ thống nhíp, phuộc nhún, lốp xe nhanh mòn và nổ hóc, đồng thời thời gian di chuyển bị kéo dài gấp rưỡi so với tiêu chuẩn, làm gia tăng lượng tiêu hao nhiên liệu.

Ông Lê Văn Quyền, tài xế xe tải lâu năm tại TP.HCM, cho biết hiện nay các tuyến quốc lộ quanh TP.HCM như QL13, QL1K, QL22... đều đang trong tình trạng quá tải, mặt đường nhỏ hẹp trong khi lượng xe lưu thông rất đông. "Có những đoạn đường chỉ vài chục km nhưng mất thời gian di chuyển rất nhiều. Ví dụ như QL22 và QL13, trên đường này có nhiều giao lộ giao cắt, thời gian dừng chờ đèn đỏ liên tục. QL13 dù đã được mở rộng một số đoạn phía Bình Dương cũ nhưng về tới TP.HCM lại bị thắt cổ chai ngay cửa ngõ, thường xuyên ùn tắc vì lượng phương tiện mỗi ngày di chuyển về trung tâm TP.HCM rất đông. Hay như đi từ Tây Ninh về TP.HCM chỉ khoảng hơn 60 km, nhưng có khi mất đến 4 giờ", ông Quyền than.

Yêu cầu xử lý nghiêm chậm tiến độ

Từ năm ngoái đến nay, hòm thư của Bộ Xây dựng ngập tràn kiến nghị của cử tri các địa phương, phản ánh nghịch lý cao tốc thì cứ nối dài nhưng bước xuống quốc lộ là kẹt và xuống cấp. Cử tri cả nước đề xuất Bộ Xây dựng tập trung đưa các dự án quốc lộ vào danh mục đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030. Tuy nhiên, câu trả lời chung vẫn là đề nghị địa phương "tự rà soát, sắp xếp thứ tự ưu tiên" vì nguồn lực T.Ư có hạn.

Không chỉ thiếu vốn, công tác bảo trì hệ thống đường bộ quốc gia hiện nay còn đang phải đối mặt với một nút thắt lớn khác: năng lực giải ngân và tổ chức thực hiện tại nhiều địa phương. Cuối tháng 9, Cục Đường bộ Việt Nam phải phát văn bản hỏa tốc đôn đốc tiến độ giải ngân Kế hoạch bảo trì hệ thống quốc lộ năm 2026. Trong văn bản này, Cục yêu cầu các Sở Xây dựng được giao quản lý quốc lộ phải tập trung cao độ khắc phục tình trạng chậm tiến độ, đặc biệt là chấn chỉnh quyết liệt tại các đơn vị đang có tỷ lệ giải ngân ở mức báo động.

Theo phê duyệt của Bộ Xây dựng tại Quyết định số 1547, Kế hoạch bảo trì hệ thống quốc lộ năm 2026 được xác định chủ yếu tập trung hoàn thành các công trình chuyển tiếp từ năm 2025, hoàn toàn không thực hiện công trình khởi công mới. Đáng chú ý, phần lớn các dự án này vốn đã được ấn định thời gian hoàn thành ngay trong quý 1/2026. Thế nhưng, báo cáo tính đến giữa tháng 9 cho thấy tiến độ thực hiện thực tế rất chậm. Trong khi nhiều tỉnh đã hoàn thành 100% kế hoạch giải ngân vốn bảo trì được giao thì một danh sách dài các địa phương ghi nhận tỷ lệ giải ngân thấp kỷ lục, thậm chí "đóng băng" dòng tiền.

Điển hình, Sở Xây dựng Bắc Ninh được giao dự toán chi năm 2026 gần 25 tỉ đồng nhưng đến ngày 15.9 mới giải ngân hơn 584 triệu đồng, tương đương 2,35%. Sở Xây dựng Vĩnh Long được giao hơn 2,481 tỉ đồng nhưng mới giải ngân 205,8 triệu đồng, đạt 8,29%. Tại Đà Nẵng, Sở Xây dựng giải ngân hơn 4,448 tỉ đồng trên tổng dự toán hơn 24,767

tỉ đồng, đạt 17,96%. Cá biệt, Sở Xây dựng Thừa Thiên-Huế (nay là TP.Huế) chưa giải ngân, dự toán được giao hơn 6,873 tỉ đồng nhưng số giải ngân đến ngày 15.9 là 0 đồng. Hàng loạt địa phương khác cũng nằm trong "sổ đen" giải ngân dưới mức trung bình như Tuyên Quang (35,71%), Thanh Hóa (38,38%), Lào Cai (40,13%) và Phú Thọ (56,58%).

Trước thực trạng trên, Cục Đường bộ Việt Nam yêu cầu các Sở Xây dựng tập trung chấn chỉnh, rút kinh nghiệm. Đồng thời, xử lý nghiêm vi phạm tiến độ hợp đồng và đưa ra giải pháp để khẩn trương hoàn thành công trình, đưa vào khai thác theo quy định.